Trí tuệ nhân tạo đã tiến được bao xa và nó sẽ đóng vai trò như thế nào trong xã hội loài người? Thời Đại AI trân trọng giới thiệu ba cuốn sách đặt ra những suy nghĩ xoay quanh câu hỏi này, và tự hỏi rằng liệu con người và robot có thể làm việc cùng nhau một cách hiệu quả trong tương lai.

TƯƠNG LAI CỦA CÔNG VIỆC
Robot, Trí tuệ nhân tạo và Tự động hóa

Tác giả: Darrell M. West
(Viện Brookings Institution, 205 trang)

Hiện có ít hoài nghi về việc nhân loại đang trên bờ vực thay đổi lớn về cách thức chúng ta làm việc. Câu hỏi duy nhất được đặt ra là liệu đó có phải là tương lai về sự thịnh vượng và thời gian giải trí được chia sẻ hay là một phần của việc thất nghiệp hàng loạt và sự biến động to lớn.

Cuốn sách “Tương lai của công việc” đưa ra một giới thiệu nhanh về các khái niệm cơ bản làm nền tảng cho việc tranh luận. Chúng ta tìm thấy ở cuốn sách này tất cả các thuật ngữ thông dụng hiện nay, từ “máy học – machine learning” đến “mạng lưới vạn vật kết nối Internet – the Internet of Things”, đến “y học chính xác – precision medicine”.

Tuy nhiên, cuốn sách không hề đào xới kỹ lưỡng, hoặc cố gắng trả lời nhiều câu hỏi mà nó nêu ra. Điều đó làm cho việc đọc cuốn sách “Tương lai của công việc” được thực hiện một cách nhanh chóng nhưng cuối cùng khiến độc giả có cảm giác bị hụt hẫng, giống như một chiếc máy tính với quá ít dữ liệu để có thể rút ra bất kỳ kết luận nào.

Lấy ví dụ, phần thứ hai của cuốn sách đề cập đến nhu cầu về sự thay đổi xã hội lớn lao, bao gồm sự thay đổi đối với việc học tập suốt đời, nhu cầu về một khế ước xã hội mới và những định nghĩa mới về công việc. Đây là những mục tiêu đáng khen ngợi, nhưng làm sao chúng ta đạt được chúng?

Khái niệm về thu nhập cơ bản phổ quát (trong đó mọi người nhận đủ số tiền để sinh sống) được nhắc đến và xác định. Tuy nhiên, khoản chi phí rất lớn và những thách thức đi kèm lại hầu như không được đề cập tới.

Có lẽ những quan sát thú vị nhất trong cuốn sách này liên quan đến sự nổi lên của Tổng thống Donald Trump. “Bản thân ông Trump có thể là một nhà lãnh đạo chính trị chuyển tiếp, nhưng những chia rẽ mà ông ấy chỉ ra là có thật và tồn tại lâu dài”, West viết, lưu ý rằng tình trạng biến động chính trị và kinh tế có khả năng chỉ phát triển theo hướng trầm trọng hơn.

Theo tác giả, những thách thức lớn nhất định hình tương lai của công việc sẽ đòi hỏi ý chí chính trị mạnh mẽ hơn vào thời điểm mà khó có thể hình dung đến bất kỳ chính trị gia nào làm về ban hành luật pháp mà có thể cần có tư duy dài hạn hoặc phải chấp nhận sự hy sinh chung. Trong số các khuyến nghị mà West đưa ra, có khuyến nghị về việc bãi bỏ Đại cử tri đoàn và thực hiện cải cách tài chính chiến dịch quan trọng – nhưng chúng ta có thể phải đợi cho đến khi các robot thực sự tiếp quản một trong những điều đó.

♦ ♦ ♦

THỜI ĐẠI THỨ TƯ
Robot Thông minh, Máy tính có ý thức và Tương lai của nhân loại

Tác giả: Byron Reese
(Atria, 320 trang)

Cuốn sách “Thời đại thứ tư” không chỉ thảo luận về ý nghĩa sự nổi lên của Trí tuệ nhận tạo đối với con người chúng ta mà nó còn khiến độc giả đi đến việc không thừa nhận các định kiến của mình. Và cuốn sách hiện thành công trong việc thực hiện tất cả điều này theo cách vừa mang tính giải trí vừa hấp dẫn độc giả.

Reese, công việc ban ngày của ông là giám đốc điều hành của công ty nghiên cứu công nghệ Gigaom, bắt đầu bằng cách truyền đạt cho độc giả về những gì ông coi là ba thay đổi lớn trong nền văn minh của loài người. Thay đổi đầu tiên, được đặc trưng bởi sự phát hiện ra lửa và ngôn ngữ, dẫn tới việc con người tăng đáng kể kích thước bộ não của mình, mở đường cho sự tiến bộ trong tương lai. Thứ hai là sự phát triển của nền nông nghiệp, dẫn đến sự ra đời của các thành phố. Và, cuối cùng, chữ viết và động cơ đã định hình phần lớn mọi thứ cho đến tận ngày nay.

Trong khi đó, các Robot và Trí tuệ nhân tạo hứa hẹn về một thời đại thứ tư được đặc trưng bởi những thách thức mới, bao gồm chỗ đứng của con người sẽ là gì trong một thế giới đầy rẫy những thiết bị có sức mạnh hơn và có khả năng thông minh hơn con người chúng ta.

Thông qua một loạt các giai thoại, Reese khiến độc giả thấy rằng khả năng về sự diệt vong đang lơ lửng trên đầu trở nên khá chắc chắn. Việc đọc cuốn sách không hề nhẹ nhàng, trong phần lớn tác phẩm bởi các vấn đề mà Reese đang vật lộn rất phức tạp và liên quan nhiều tới các vấn đề đạo đức mà con người chưa bao giờ phải đối mặt với những thứ như vậy.

Có phải Robot và Trí tuệ nhân tạo sẽ đảm nhận tất cả mọi công việc hoặc nhiều công việc mới sẽ được tạo ra đồng thời? Liệu tất cả xã hội sẽ được hưởng lợi hay chỉ những người sở hữu robot? Giả sử chúng ta có thể, chúng ta có nên phát triển các máy tính thông minh như con người hay không? Và nếu chúng ta làm thế, để kết thúc điều gì? Máy tính có thể trở nên có ý thức không? Và nếu một máy tính trở nên có ý thức, nó có xứng đáng có quyền lợi không?

Bạn không cần phải có tất cả các câu trả lời – ngay cả các chuyên gia cũng không đồng ý. Nhưng cuốn sách “Thời đại thứ tư” đã thành công buộc chúng ta phải đương đầu với những câu hỏi mới hóc búa làm sao.

 ♦ ♦ ♦

CỖ MÁY DỰ ĐOÁN
Kinh tế học đơn giản của Trí tuệ nhân tạo

Tác giả: Ajay Agrawal, Joshua Gans và Avi Goldfarb
(Tạp chí Harvard Business Review, 250 trang)

So với số lượng mực sử dụng cho các bài viết về triển vọng của trí tuệ nhân tạo rộng (AI mạnh) và tất cả những lo ngại đi kèm của nó – sự phi thường! – đã có ít quan tâm hơn đến những thay đổi nhỏ bé hơn xảy ra trong lĩnh vực Trí tuệ nhân tạo và những tác động kinh tế khá sâu sắc của chúng.

Hãy đăng nhập vào “Cỗ máy dự đoán” để xem “Trí tuệ nhân tạo hẹp” đã có bước tiến như thế nào trong vòng vài năm qua. Máy tính hiện đã thực hiện tốt nhiệm vụ đơn lẻ mà chúng đã được đào tạo, làm cho chúng trở nên hiệu quả hơn và tiết kiệm chi phí hơn so với con người trong nhiều trường hợp.

Tất nhiên, việc ra quyết định liên quan đến nhiều hơn thế, thay vì chỉ có thể đưa ra những dự đoán chính xác nhưng Trí tuệ nhân tạo cũng đang được phác thảo về các chức năng cao cấp hơn, bao gồm việc sử dụng các dự đoán để cân nhắc kết quả và đưa ra phán quyết.

Tuy nhiên, đối với tất cả các lợi ích của chúng, các máy tính hiện hoạt động hiệu quả hơn đáng kể trong điều kiện nhất định – kể như, khi chúng sở hữu nhiều dữ liệu trong quá khứ – và rõ ràng hoạt động kém hiệu quả hơn trong những điều kiện khác như dự đoán “những ẩn số chưa biết”. Cuốn sách “Cỗ máy dự đoán” thực hiện tốt việc chỉ cho thấy những nơi mà máy tính hoạt động hiệu quả nhất và những nơi mà con người vẫn phải đối mặt tình trạng nguy khốn.

Tuy vậy, các tác giả cho rằng chúng ta không nên xem điều này như là một trong hai trường hợp/hoặc như là trận chiến tới hơi thở cuối cùng. Trong nhiều trường hợp, câu trả lời hay nhất là hãy kết hợp khả năng nhận dạng mẫu mạnh mẽ của một máy tính với cái nhìn sâu sắc của một người đã được đào tạo.

Hãy lấy một ví dụ mà các tác giả đưa ra, từ lĩnh vực y học. Một thuật toán được đào tạo tốt có thể phát hiện một loại ung thư vú nhất định với độ chính xác đạt 92,5%. Các chuyên gia bệnh lý học ở người có thể làm như vậy với độ chính xác đạt 96,6%. Dừng tại đó và độc giả sẽ nói rằng máy tính đang trở nên tương đối hiệu quả, nhưng không hoàn toàn khá hiệu quả như những người có tay nghề cao, ít nhất là đối với nhiệm vụ này.

Nhưng con người không cần dừng tại đó, và may mắn là các nhà nghiên cứu đã không làm vậy. Kết hợp công việc của máy tính và con người mang lại độ chính xác đạt tới 99,5%. Một phần, đó là vì con người và máy tính đã mắc các loại lỗi khác nhau. Đó chắc chắn là một kết luận có tính chất vui vẻ hơn để hình dung rằng con người và những cỗ máy có thể làm việc cùng nhau.

Thanh Huyền

Lược dịch theo The New York Times


Tác giả Ina Fried: Phóng viên chính mảng công nghệ của Axios.