Hiện nay, một số chuyên gia đang lo lắng rằng tiến bộ nhanh chóng của công nghệ, đặc biệt trong tự động hóa và robot, sẽ gây ra sự thay thế nhân công bằng máy móc trong nhiều ngành công nghiệp, dẫn đến sự gián đoạn xã hội chưa từng thấy ngay từ lúc bắt đầu cuộc Cách mạng công nghiệp.

Những tác giả của Demographics and Automation (Nhân khẩu học và Tự động hóa – Tài liệu số 24421 của NBER) đã đưa ra một câu chuyện hoàn toàn khác. Daron Acemoglu và Pascual Restrepo cho thấy, việc thay đổi nhân khẩu học chính là yếu tố liên quan đến việc áp dụng các công nghệ mới. Một thế hệ lao động già hóa sẽ cần đến tự động hóa, đặc biệt là thông qua robot, khi người chủ phản ứng với sự khan hiếm của người lao động trung niên. Những công nghệ robot và tự động hóa mới được triển khai nhanh chóng hơn ở các quốc gia có những công nhân trẻ tuổi và trung niên tương đối khan hiếm.

Những nhà nghiên cứu làm nhiệm vụ nghiên cứu sự khác biệt về nhân khẩu học trong các ngành công nghiệp và giữa các quốc gia nhằm giải thích sự khác biệt lớn giữa các nước này trong việc áp dụng công nghệ tự động hóa và robot. Chẳng hạn, số lượng robot công nghiệp trên 1.000 lao động trong khu vực sản xuất của Hoa Kỳ đứng ở mức 9,1 trong năm 2014; con số này cao hơn đáng kể ở Nhật Bản (142) và Đức (17,0), cả hai nước đều có dân số già hơn.

Lao động già đi và Tự động hóa công nghiệp gia tăng

Nguồn: Cục Nghiên cứu Kinh tế Quốc gia Hoa Kỳ (NBER)

Sử dụng dữ liệu từ nhiều nguồn khác nhau, bao gồm Liên đoàn Robot Quốc tế (International Federation of Robotics), các nhà nghiên cứu tập trung phân tích sự phân phối độ tuổi dân số đang làm việc như một nhân tố tiềm năng đối với những đổi mới về robot. Họ xác định nhóm công nhân trung niên là những người trong độ tuổi từ 26 đến 55, và nhóm công nhân già hơn là những người trên 55 tuổi. Họ thấy rằng các quốc gia đang trải qua quá trình già hóa nhanh, đồng nghĩa với việc những nước này đang chứng kiến sự suy giảm một lượng lớn hơn tỉ lệ công nhân trung niên so với công nhân đứng tuổi, và đầu tư nhiều hơn vào robot. Chính vì vậy, những nước này sẽ đầu tư phát triển công nghệ mới và sản xuất robot, đồng thời triển khai robot trong hoạt động sản xuất.

Già hóa dân số có thể giải thích cho gần 40% sự khác nhau giữa các quốc gia trong việc áp dụng robot công nghiệp. Những nhà nghiên cứu ước tính rằng tỉ lệ người lao động trung niên hay số người già tăng 10 điểm phần trăm sẽ dẫn tới tăng 0,9 robot trên 1.000 lao động. Tính mẫu nghiên cứu tại các nước phát triển trong hai thập kỷ qua, số lượng robot trung bình trên 1.000 công nhân là 3 (trung bình cứ 1.000 công nhân sẽ có 3 robot).

Các nhà nghiên cứu ước tính rằng sự khác biệt về nhân khẩu học có thể giải thích cho 25% khoảng cách về số lượng robot trên mỗi công nhân giữa Hoa Kỳ và Đức. Họ cũng thấy rằng sự dịch chuyển sang tự động hóa rõ rệt hơn trong các ngành công nghiệp truyền thống dựa nhiều vào lực lượng lao động trung niên hơn.

Trong khi các tác động của sự già hóa dân số đối với năng suất của một quốc gia không rõ ràng và phụ thuộc vào cách thức công nghệ phản ứng với sự thay đổi nhân khẩu học, các tác động đối với năng suất tương đối của những ngành cụ thể lại rất rõ ràng: “Do sự gia tăng trong tự động hóa, các ngành công nghiệp có khả năng tự động hóa nhiều nhất sẽ gia tăng giá trị trên mỗi một người lao động so với các ngành khác”.

Hà Thủy

Lược dịch theo Diễn đàn Kinh tế Thế giới


Tác giả Jay Fitzgerald: Tác giả, Cục Nghiên cứu Kinh tế Quốc gia Hoa Kỳ (National Bureau of Economic Research – NBER).