Bước sang thế kỉ mới, con người ngày càng có nhiều phát kiến vĩ đại có thể làm thay đổi cả lịch sử nhân loại, trong đó có những phát kiến vô cùng thông minh. Và khi nhắc đến thông minh, chúng ta sẽ nghĩ ngay đến Trí tuệ nhân tạo (AI) và robot – xu hướng công nghệ “hot” nhất thế giới trong vài năm trở lại đây.

AI hay trí tuệ thông minh nhân tạo, hiểu theo cách đơn giản là trí tuệ của máy móc được tạo ra bởi con người. Trí tuệ này có thể tư duy, suy nghĩ, học hỏi như trí tuệ con người, xử lí dữ liệu ở mức độ rộng lớn hơn, quy mô hơn, hệ thống, khoa học và nhanh hơn so với con người. Nhưng liệu chúng có hoàn toàn thay thế con người được hay không?

Ông Nguyễn Anh Tuấn – Giám đốc Viện Michael Dukakis về Lãnh đạo và Sáng tạo (MDI), người sáng lập là là Tổng Biên tập đầu tiên của Báo VietNamNet – đã khẳng định trong chương trình Cà phê sáng của Đài Truyền hình Việt Nam – VTV3 rằng AI hay robot không thể thay thế được con người.

Mặc dù AI đang ngày càng được ứng dụng rộng khắp trên nhiều lĩnh vực, nhiều hoạt động trong cuộc sống, con người vẫn phải là nhân tố quan trọng nhất. Điển hình như lĩnh vực quản lí xã hội.

Chính phủ AI, một sáng kiến do Viện MDI nêu ra vào tháng 06/2018, sẽ giúp quản lí xã hội nhằm phục vụ công dân thông minh hơn, tự động hóa hơn và trách nhiệm hơn. Chính phủ AI là một Chính phủ mà ở đó, AI được ứng dụng rộng rãi, sâu sắc trong công tác quản lí, hoạch định chính sách và ra quyết định, chứ không chỉ đơn thuần là các dịch vụ công (tiếp xúc với người dân, tinh gọn bộ máy biên chế…).

Chẳng hạn, trước cuộc chiến thương mại Mỹ – Trung, Chính phủ một quốc gia nào đó cần ra những quyết sách thông minh nhất. Vậy thì với hệ thống dữ liệu đầy đủ, các thuật toán thông minh và tối ưu của AI sẽ khuyến nghị ra được những quyết sách thông minh, đầy tính thuyết phục. Đặc biệt, AI có thể giúp chúng ta đưa ra quyết định rất nhanh.

Nhưng quan trọng là AI chỉ là công cụ, là “trợ lí đắc lực” đưa ra những gợi ý cho con người; còn việc cân nhắc và đưa ra quyết định cuối cùng vẫn là ở con người. Do đó, khi sử dụng AI, trí tuệ con người càng cần phải vượt lên một bậc. Nhiều người cho rằng khi có robot, họ không còn việc gì để làm nữa. Nhưng chúng ta sẽ cần làm những công việc mới mẻ khác.

Điều đáng nói là khi đưa AI vào ứng dụng, chúng ta nhận ra con người có nhiều điều hay nhưng cũng còn nhiều điểm chưa tốt, mà AI lại rất trung thực. Ở Việt Nam có vở kịch Hoa Cúc Xanh Trên Đầm Lầy của Lưu Quang Vũ là ví dụ điển hình: Cách đây gần 40 năm, ông đã tư duy về việc robot có thể giúp con người nhìn lại bản thân, điều chỉnh lại mình để trở nên trung thực hơn, nhân ái hơn. Và như vậy, nhân loại sẽ cần một chuẩn mực để quản lí và kiểm soát AI nói chung.

Đó là lí do Viện MDI đã xây dựng Sáng kiến AIWS, được công bố ngày 29/11/2017. Theo ông Nguyễn Anh Tuấn, mục đích cơ bản của Sáng kiến này là làm sao thiết lập được một xã hội ứng dụng AI tốt nhất, hiệu quả nhất, đem lại những điều tốt đẹp nhất cho con người.

Để minh họa cho sự cần thiết của việc này, ông cũng nhắc lại bài học về an ninh mạng đang là một vấn nạn “đau đầu” của cả thế giới hiện nay. Do chúng ta không lường trước được sự phát triển của Internet và máy tính, chúng ta đã để lại những “lỗ hổng” rất khó khắc phục. Với AI, tuy vấn đề tương tự chưa chính thức được đặt ra, nhưng chúng ta vẫn cần chuẩn bị trước; nếu không sẽ như Stephen Hawking nói, đó sẽ là mối đe dọa với nhân loại trong tương lai.

Ông Nguyễn Anh Tuấn cũng khẳng định: Viện MDI và những cộng sự là các chuyên gia đến từ Harvard, MIT… đều đồng thuận đóng góp những nghiên cứu, ý tưởng, hoặc sáng kiến về AIWS và Chính phủ AI nhằm phục vụ cho nhân loại, tạo dựng một xã hội tốt đẹp nơi mà AI không gây hại cho con người.

Để cùng hoàn thành sứ mệnh đó, con người đứng trước AI hãy nhìn lại chính mình, trân trọng và yêu thương nhau để có thể tạo ra được những giá trị và sản phẩm tốt đẹp. Có robot, có AI hỗ trợ, con người sẽ có một cuộc sống nhân văn hơn.