Việc phân tích cách con người thao tác gõ bàn phím và cuộn chuột có thể tiết lộ nhiều điều giống như một bài trắc nghiệm tâm lý.

Riêng tại nước Mỹ, hiện có khoảng 45 triệu người dân mắc bệnh tâm thần, và những căn bệnh này và các quá trình điều trị chúng có thể thay đổi rất nhiều. Nhưng có một thứ mà hầu hết những bệnh nhân đó đều sở hữu đó là một chiếc điện thoại thông minh.

Một công ty khởi nghiệp được thành lập tại Palo Alto, California bởi một nhóm bác sĩ, bao gồm cựu giám đốc Viện Sức khỏe Tâm thần quốc gia Hoa Kỳ, đang cố gắng chứng minh rằng nỗi ám ảnh của chúng ta với công nghệ nằm trong túi mình có thể giúp điều trị một số vấn đề y tế khó khăn nhất ngày nay như bệnh trầm cảm, tâm thần phân liệt, rối loạn lưỡng cực, rối loạn stress sau sang chấn và lạm dụng dược chất.

Mindstrong Health đang sử dụng ứng dụng điện thoại thông minh nhằm thu thập các thước đo nhận thức và sức khỏe tinh thần của mọi người được thể hiện thông qua cách họ sử dụng điện thoại của mình. Sau khi bệnh nhân cài đặt ứng dụng của Mindstrong, ứng dụng này sẽ theo dõi những thứ như cách người đó gõ bàn phím, nhấn và cuộn trong khi sử dụng các ứng dụng khác. Dữ liệu này được mã hóa và phân tích từ xa bằng cách sử dụng học máy, và kết quả được chia sẻ với bệnh nhân và nhà cung cấp dịch vụ y tế của bệnh nhân đó.

Nhà sáng lập kiêm Giám đốc điều hành Mindstrong, ông Paul Dagum

Ảnh: MIT Technology Review

Những chi tiết vụn vặt đời thường về cách bạn tương tác với chiếc điện thoại của mình cung cấp các manh mối quan trọng đáng ngạc nhiên đối với sức khỏe tâm thần của bạn, theo nghiên cứu của Mindstrong – đang thể hiện, ví dụ như tình trạng tái phát của bệnh trầm cảm. Với các chi tiết được thu thập từ ứng dụng này, Mindstrong cho biết, bác sĩ của bệnh nhân hoặc người quản lý chăm sóc sức khỏe khác nhận được cảnh báo khi có điều gì đó không ổn và sau đó có thể kiểm tra với bệnh nhân bằng cách gửi tin nhắn thông qua ứng dụng này (bệnh nhân cũng có thể sử dụng ứng dụng này để nhắn tin cho nhà cung cấp dịch vụ chăm sóc sức khỏe của mình).

Trong nhiều năm qua, vô số công ty đã cung cấp mọi thứ từ liệu pháp dựa trên ứng dụng cho đến các trò chơi hỗ trợ cảm xúc và sự lo âu cho tới những nỗ lực theo dõi các hoạt động trên điện thoại thông minh hoặc giọng nói và lời nói về các dấu hiệu của bệnh trầm cảm. Tuy nhiên, Mindstrong thì lại khác bởi nó đang xem xét cách các tương tác vật lý với điện thoại của người dùng – không phải những gì họ làm mà là cách họ thực hiện – có thể chỉ ra những dấu hiệu của bệnh tâm thần. Điều đó có thể mang lại cách theo dõi chính xác hơn những vấn đề này theo thời gian. Nếu phương pháp của Mindstrong hoạt động, nó có thể là phương pháp đầu tiên nỗ lực biến công nghệ nằm trong túi bạn thành chìa khóa đối với việc hỗ trợ các bệnh nhân mắc nhiều rối loạn não mãn tính – và thậm chí có thể đưa ra các cách chẩn đoán bệnh trước khi chúng khởi phát.

Việc đánh giá bao gồm các trắc nghiệm thần kinh học cổ điển đã được sử dụng trong nhiều thập kỷ qua, giống như trắc nghiệm nối dãy số-chữ được định thời gian.

Dấu vân tay kỹ thuật số

Trước khi khởi nghiệp Mindstrong, Paul Dagum, nhà sáng lập kiêm giám đốc điều hành công ty này, đã chi trả cho hai nghiên cứu tại khu vực Bay Area để tìm hiểu xem liệu có thể có một thước đo mang tính hệ thống về khả năng nhận thức hay tình trạng mất khả năng bị ẩn dấu trong cách chúng ta sử dụng điện thoại của mình. Một trăm năm mươi đối tượng nghiên cứu đã được đưa tới phòng khám và trải qua một cuộc đánh giá nhận thức thần kinh tiêu chuẩn trong đó đánh giá này thực hiện kiểm tra những thứ như bộ nhớ sự kiện (cách con người ghi nhớ các sự kiện) và chức năng điều hành (kỹ năng tâm thần bao gồm khả năng kiểm soát các cơn bốc đồng, quản lý thời gian và tập trung vào một nhiệm vụ) – các loại chức năng não cấp cao bị suy giảm ở những người mắc bệnh tâm thần.

Việc đánh giá bao gồm các trắc nghiệm thần kinh học cổ điển đã được sử dụng trong nhiều thập kỷ qua, giống như trắc nghiệm nối dãy số-chữ được định thời gian mà trong đó, bạn phải nối các chữ cái và các số nằm rải rác với nhau theo trật tự đúng – một cách để đo lường khả năng mọi người có thể chuyển đổi giữa các nhiệm vụ tốt như thế nào. Những người bị rối loạn não, căn bệnh làm suy giảm khả năng chú ý của họ có thể gặp khó khăn hơn với đánh giá này.

Trắc nghiệm nối dãy số-chữ yêu cầu các đối tượng tham gia nối các chữ cái và các số nằm rải rác với nhau theo trật tự đúng.

Các đối tượng đã về nhà với một ứng dụng mà đã đo lường cách họ chạm vào màn hình điện thoại của họ (thao tác vuốt, nhấn và gõ bàn phím), điều mà Dagum hy vọng sẽ là một cách kín đáo để ghi lại những hành vi tương tự này trên điện thoại thông minh. Trong năm tiếp theo đó, ứng dụng này chạy ở chế độ nền, thu thập dữ liệu và gửi nó đến một máy chủ từ xa. Sau đó, các đối tượng quay lại thực hiện một vòng các trắc nghiệm thần kinh nhận thức khác.

Hóa ra, những hành vi mà các nhà nghiên cứu đo lường được có thể cho con người biết rất nhiều thứ. Dagum cho biết: “Có những dấu hiệu ở trong đó mà đang được đo lường, tương quan – dự đoán, trên thực tế, không chỉ tương quan với – các thước đo chức năng nhận thức thần kinh mà các nhà thần kinh học đã thực hiện”.

Ví dụ, các vấn đề về bộ nhớ, là dấu hiệu phổ biến của tình trạng rối loạn não, có thể được phát hiện bằng cách xem xét những thứ bao gồm cách bạn gõ bàn phím nhanh như thế nào và bạn mắc lỗi gì (chẳng hạn như tần suất bạn xóa các ký tự), cũng như tốc độ bạn cuộn xuống danh sách địa chỉ liên hệ. (Mindstrong có thể xác định đường cơ sở của bạn đầu tiên bằng cách xem xét cách bạn sử dụng chiếc điện thoại của mình và kết hợp những đặc tính đó với các thước đo chung). Ngay cả khi bạn chỉ sử dụng bàn phím của điện thoại thông minh, Dagum nói, bạn đang chuyển sự chú ý của mình từ nhiệm vụ này sang nhiệm vụ khác mọi lúc – ví dụ, khi bạn chèn dấu chấm câu vào một câu.

Ông trở nên tin tưởng rằng các kết nối đã thể hiện một cách mới để điều tra nhận thức và hành vi của con người theo thời gian, theo cách mà đơn giản là nó không thể áp dụng với cách điều trị điển hình như thường xuyên đến gặp bác sĩ trị liệu hoặc dùng một loại thuốc mới, uống thuốc đó trong vòng một tháng, và sau đó quay lại để bác sĩ kiểm tra. Việc điều trị rối loạn não đã bị trì hoãn một phần bởi các bác sĩ đơn giản không biết rằng ai đó đang gặp rắc rối cho đến khi căn bệnh tiến triển mạnh; Dagum tin rằng Mindstrong có thể phát hiện bệnh sớm hơn nhiều và theo dõi tình trạng bệnh trong 24 giờ một ngày.

Tom Insel và Paul Dagum

Vào năm 2016, Dagum đã đến thăm Verily, công ty khoa học đời sống của Alphabet, nơi ông đã làm việc cho một nhóm bao gồm Tom Insel, một chuyên gia tâm thần học, người đã trải qua 13 năm làm giám đốc Viện Sức khỏe Tâm thần Quốc gia Hoa Kỳ trước khi gia nhập Verily vào năm 2015.

Verily đã cố gắng tìm ra cách sử dụng điện thoại để tìm hiểu về bệnh trầm cảm hoặc các tình trạng sức khỏe tâm thần khác. Tuy nhiên, Insel nói rằng ban đầu, những gì mà Dagum trình bày – một khái niệm hơn là một chương trình dữ liệu thực tế – dường như không phải là một vấn đề nghiêm trọng. “Những gì mà Dagum làm đã không gây được tiếng vang lớn”, Insel nói.

Tuy nhiên, trong một vài cuộc họp, Insel nhận ra rằng Dagum có thể làm điều gì đó mà ông tin rằng không ai trong lĩnh vực sức khỏe tâm thần có thể thực hiện được. Dagum đã tìm ra các dấu hiệu điện thoại thông minh mà có mối tương quan mạnh mẽ với khả năng nhận thức của một người — điều thường chỉ có thể thực hiện thông qua các xét nghiệm kéo dài. Hơn nữa, Dagum đã đang thu thập những dấu hiệu này trong nhiều ngày, nhiều tuần và nhiều tháng liên tục, từ đó, xét về bản chất, có thể đánh giá chức năng não của một người một cách liên tục và khách quan. “Nó giống như có một thiết bị theo dõi đường huyết liên tục trên thế giới đối với bệnh tiểu đường”, Insel cho biết.

Tại sao mọi người nên tin rằng những gì mà Mindstrong đang làm có thể thực sự hoạt động? Dagum nói rằng hàng nghìn người đang sử dụng ứng dụng này và công ty hiện sở hữu dữ liệu nghiên cứu lâm sàng của 5 năm để khẳng định khoa học và công nghệ của mình. Mindstrong cũng đang tiếp tục thực hiện nhiều nghiên cứu, và vào tháng Ba vừa qua, công ty này đã bắt đầu làm việc với bệnh nhân và bác sĩ tại các phòng khám.

Ở dạng hiện nay của nó, ứng dụng Mindstrong mà các bệnh nhân nhìn thấy là khá hiếm. Hiện có một biểu đồ cập nhật hàng ngày năm tín hiệu khác nhau được thu thập từ thao tác vuốt và chạm trên điện thoại thông minh của bạn. Bốn trong năm tín hiệu này là các thước đo nhận thức có liên quan chặt chẽ tới tình trạng rối loạn tâm trạng (như khả năng đưa ra các quyết định dựa vào mục tiêu) và các thước đo cảm xúc khác. Ngoài ra, cũng có tùy chọn để trò chuyện với bác sĩ.

Nhà đồng sáng lập Tom Insel, một chuyên gia tâm thần học và cựu giám đốc của Viện Sức khỏe Tâm thần Quốc gia Hoa Kỳ

Chúng ta không biết có bao nhiêu căn bệnh khác nhau thuộc thể loại trầm cảm. Inset hy vọng Mindstrong có thể sử dụng dữ liệu bệnh nhân để tìm ra.

Hiện nay, Insel cho biết, công ty đang làm việc chủ yếu với những người bị bệnh nặng có nguy cơ tái phát các vấn đề như trầm cảm, tâm thần phân liệt và lạm dụng dược chất. “Điều này có ý nghĩa cho những người tàn tật nghiêm trọng nhất, những người thực sự cần một số cải tiến”, ông nói. “Có những người sử dụng dịch vụ chăm sóc sức khỏe cao và họ không nhận được những lợi ích, vì vậy, chúng tôi phải tìm ra cách cung cấp cho họ một cái gì đó hoạt động hiệu quả hơn”. Trên thực tế, việc dự đoán rằng một bệnh nhân sẽ tiến triển theo chiều hướng đi xuống là một nhiệm vụ khó khăn hơn nhiều, nhưng Dagum tin tưởng rằng việc có nhiều người hơn sử dụng ứng dụng này theo thời gian sẽ giúp gắn kết các kiểu mẫu trong dữ liệu.

Dĩ nhiên, có những vấn đề hóc búa cần phải xem xét. Bảo mật, cho một cá nhân: trong khi Mindstrong cho biết rằng công ty bảo vệ dữ liệu người dùng, việc thu thập mọi dữ liệu như vậy có thể là viễn cảnh đáng sợ cho nhiều trong số những người mà công ty trợ giúp. Các công ty có thể quan tâm đến, bao gồm vấn đề này như là một phần của kế hoạch chăm sóc sức khỏe toàn diện cho nhân viên, nhưng hầu hết chúng ta sẽ không muốn người sử dụng lao động ở bất cứ nơi nào tiếp cận dữ liệu sức khỏe tâm thần của chúng ta cho dù dữ liệu đó có thể được bảo vệ tốt.

Phát hiện vấn đề trước khi chúng khởi phát

Một nghiên cứu trong các công trình tại Đại học Michigan đang tìm hiểu xem liệu Mindstrong có thể mang lại lợi ích cho những người không mắc bệnh tâm thần nhưng có nguy cơ trầm cảm và tự sát cao hay không. Dưới sự dẫn dắt của Srijan Sen, giáo sư tâm thần học và khoa học thần kinh, nghiên cứu này theo dõi tâm trạng của các bác sĩ có một năm kinh nghiệm trên toàn quốc – nhóm đối tượng được biết đến là nhóm phải đương đầu với áp lực lớn, thiếu ngủ thường xuyên và có tỷ lệ trầm cảm rất cao.

Những người tham gia ghi lại tâm trạng của mình mỗi ngày và đeo bộ theo dõi hoạt động Fitbit để ghi lại dữ liệu về giấc ngủ, hoạt động và nhịp tim. Khoảng 1.500 trong số 2.000 người tham gia cũng cho phép ứng dụng bàn phím Mindstrong chạy trên điện thoại thông minh của mình nhằm thu thập dữ liệu về cách họ đánh máy và tìm hiểu xem nhận thức của họ thay đổi như thế nào trong suốt cả năm.

Sen đưa ra giả thuyết rằng các mô hình ghi nhớ và tốc độ suy nghĩ của con người thay đổi theo những cách tinh tế trước khi họ nhận ra họ đang bị trầm cảm. Nhưng theo Sen, ông không biết thời gian trễ đó sẽ kéo dài bao lâu, hoặc những mô hình nhận thức nào sẽ có khả năng tiên đoán được sự trầm cảm.

Insel cũng tin rằng Mindstrong có thể đưa ra những chẩn đoán chính xác hơn so với các rối loạn sức khỏe tâm thần vốn được xác định rộng rãi ngày nay. Ngay bây giờ, ví dụ, hai người có chẩn đoán mắc rối loạn trầm cảm nghiêm trọng có thể chia sẻ chỉ một trong nhiều triệu chứng: cả hai có thể đều cảm thấy chán nản, nhưng một người có thể muốn ngủ mọi lúc trong khi người kia hầu như không ngủ chút nào. Chúng ta không biết có bao nhiêu căn bệnh khác nhau thuộc thể loại trầm cảm, Insel nói. Tuy nhiên, qua thời gian, Mindstrong có thể sử dụng dữ liệu bệnh nhân để tìm ra. Công ty này đang nghiên cứu việc tìm hiểu thêm về những khác biệt này có thể điều chỉnh các đơn thuốc nhằm mang lại điều trị hiệu quả hơn như thế nào.

Công ty khởi nghiệp tại Palo Alto muốn đánh giá sức khỏe tâm thần của bạn, khiến nó trở nên phù hợp với đời sống thường ngày

Theo Insel, vẫn chưa thể biết liệu có những dấu hiệu kỹ thuật số cụ thể về những ảo giác thính giác mà ai đó bị tâm thần phân liệt có thể trải qua, và công ty này hiện vẫn đang nghiên cứu cách dự đoán các vấn đề tương lai như rối loạn căng thẳng sau sang chấn. Nhưng ông tự tin rằng chiếc điện thoại sẽ là chìa khóa để tìm ra vấn đề một cách kín đáo. “Chúng tôi muốn có thể làm điều này theo cách mà khiến nó phù hợp với đời sống thường ngày của con người”, ông nói.

 Hoài Thu

Lược dịch theo MIT Technology Review


Tác giả Rachel Metz: Biên tập viên cấp cao của MIT Technology Review, phụ trách chuyên mục về Cyborg (Sinh vật cơ khí hóa).