Châu Âu (EU) là khu vực có ngành công nghiệp Trí tuệ nhân tạo (AI) phát triển mạnh. Các quốc gia trong Liên minh châu Âu (EU) đang nhấn mạnh tầm quan trọng của việc gia nhập và hình thành một “Liên minh AI châu Âu” () thống nhất. Đây được coi là một phương tiện nhằm tăng khả năng cạnh tranh với các quốc gia như Hoa Kỳ và Trung Quốc, đồng thời đảm bảo sự tôn trọng những “giá trị châu Âu”.

Tháng 3/2018, Ủy ban châu Âu đã thành lập một nhóm AI để thu thập ý kiến chuyên gia và phát triển định hướng về đạo đức AI. Nhóm này được xây dựng dựa theo tuyên bố của Nhóm châu Âu về Đạo đức trong Khoa học và Công nghệ Mới.

Tháng 4/2018, 25 quốc gia châu Âu đã ký Tuyên bố Hợp tác về Trí tuệ nhân tạo. Một số đất nước trong đó cũng có các sáng kiến AI cấp quốc gia, nhưng họ nhấn mạnh tầm quan trọng của việc hợp tác tăng cường công tác nghiên cứu và triển khai trong quá trình đàm phán chung về những vấn đề liên quan đến xã hội, kinh tế, đạo đức và pháp lý.

Ngày 25/4/2018, Ủy ban châu Âu đã đưa ra thông tin phác thảo cách tiếp cận của châu Âu đối với AI. Theo đó, cần tập trung vào ba trụ cột: khuyến khích tiếp thu, nhưng vẫn phải đi đầu trong phát triển công nghệ; chuẩn bị cho những thay đổi về kinh tế – xã hội; và đảm bảo khuôn khổ đạo đức, pháp lý. Điều này cho thấy cách tiếp cận AI bao quát của Ủy ban châu Âu khi tập trung đồng thời vào khả năng của AI trong việc thúc đẩy năng lực nghiên cứu và sản xuất công nghiệp của EU, và đảm bảo AI hoạt động phục vụ công dân châu Âu.

Một phần của “Liên minh AI châu Âu” là chiến lược “Digital Single Market” (Tạm dịch: Thị trường đơn nhất kỹ thuật số), được áp dụng vào tháng 5/2015 để tăng cơ hội về kỹ thuật số cho người dân và doanh nghiệp trên khắp châu Âu. Chiến lược này được cập nhật theo nhiều hướng như tăng thêm tính khả dụng của dữ liệu trên toàn EU, cũng như thành lập Cơ quan An ninh mạng EU và Chương trình Chứng nhận châu Âu cho các sản phẩm kỹ thuật số.

Ngày 6/6/2018, Ủy ban châu Âu đã đề xuất một Chương trình châu Âu Kỹ thuật số (Digital Europe) được nâng cấp với khoản đầu tư 9,2 tỷ euro nhằm điều chỉnh ngân sách EU dài hạn giai đoạn 2021-2027 khi những thách thức kỹ thuật số đang ngày càng tăng. Trong đó, 2,5 tỷ euro được lên kế hoạch để giúp phổ cập AI đến toàn bộ nền kinh tế và xã hội ở châu Âu dựa theo cách tiếp cận AI của EU đã được trình bày ngày 25/4/2018. Chương trình châu Âu Kỹ thuật số sẽ tăng cường đầu tư vào AI trong nghiên cứu và đổi mới thuộc Horizon Europe (Chương trình Khung về Nghiên cứu và Đổi mới sáng tạo của Hội đồng châu Âu) và mở rộng truy cập vào AI cho các cơ quan công quyền và doanh nghiệp, ví dụ bằng cách phát triển “thư viện châu Âu” gồm các thuật toán, không gian dữ liệu về công nghiệp cho AI nằm trong Trung tâm Đổi mới Kỹ thuật số và tất cả mọi người đều có thể truy cập.

Hồi tháng 1/2017, Nghị viện châu Âu đã thông qua một báo cáo về Quy tắc Luật dân sự cho Người máy học. Dựa trên báo cáo, Ủy ban Quốc hội về các Vấn đề Pháp lý (JURI) đã tổ chức một cuộc tham vấn về tương lai của robot và trí tuệ nhân tạo nhằm kích thích một cuộc tranh luận và tìm kiếm quan điểm về cách giải quyết các vấn đề đạo đức, kinh tế, pháp lý và xã hội liên quan đến phát triển robot và AI. Tháng 2/2017, dựa trên các khuyến nghị trong báo cáo, Nghị viện châu Âu đã bỏ phiếu cho một nghị quyết để điều chỉnh sự phát triển của trí tuệ nhân tạo và robot trên toàn Liên minh châu Âu. Tuyên bố chung về các ưu tiên lập pháp EU cho giai đoạn 2018-2019 được đặt tên bổ sung là bảo vệ dữ liệu, quyền kỹ thuật số và các tiêu chuẩn đạo đức trong trí tuệ nhân tạo và robot là ưu tiên.

Tháng 5/2018, Quy định Bảo vệ Dữ liệu chung (GDPR) – một quy định được áp trên phạm vi rộng nhằm tăng cường và thống nhất bảo vệ dữ liệu cho tất cả các cá nhân trong EU – đã có hiệu lực. GDPR đã được Quốc hội EU phê chuẩn vào ngày 14/4/2016 và thay thế cho Chỉ thị Bảo vệ Dữ liệu 95/46/EC. Quy định này mở rộng phạm vi luật bảo vệ dữ liệu của EU đối với tất cả các công ty nước ngoài xử lý dữ liệu của cư dân EU. GDPR liên quan đến AI vì một số lý do bao gồm cả việc nó đòi hỏi một lượng giải thích nhất định, điều này có thể là thách thức đối với các hệ thống AI “hộp đen”.

Thùy Vân

Biên dịch theo Future of Life Institute (tên bài do người biên dịch đặt)