(Tiếp theo P1)

Sau khi kết thúc Chiến tranh Lạnh, phương Tây tồn tại một lẽ phải thông thường với hai tín điều: nền dân chủ tự do đã được định sẵn để lan rộng khắp hành tinh và công nghệ kỹ thuật số sẽ trở thành sức gió thổi nó đi. Việc kiểm duyệt, củng cố phương tiện truyền thông và tuyên truyền đã chống lại các chế độ chuyên chế thời Liên Xô sẽ không thể hoạt động trong thời đại internet. Mạng lưới toàn cầu (World Wide Web) sẽ cung cấp cho mọi người quyền truy cập miễn phí, không bị giới hạn thông tin thế giới. Nó sẽ cho phép công dân tổ chức, kiểm soát trách nhiệm của chính phủ và tránh được sự dòm ngó.

Không ai tin tưởng vào các tác động tự do hóa của công nghệ hơn chính các công ty công nghệ. Một trong những nhà điều hành của Twitter ví nó như “chiếc cánh của ngôn luận tự do của đảng ngôn luận tự do.” Facebook muốn làm cho thế giới cởi mở và kết nối hơn. Google (được đồng sáng lập bởi một người tị nạn từ Liên Xô) muốn tổ chức thông tin trên thế giới và giúp mọi người đều có thể truy cập được.

Khi thời đại của các phương tiện truyền thông xã hội bắt đầu, niềm tin của những người lạc quan về công nghệ là không thể phủ nhận. Năm 2009, trong cuộc Cách Mạng Xanh của Iran, người ngoài cuộc hết sức ngạc nhiên về cách các nhà tổ chức biểu tình trên Twitter. Một năm sau, Mùa xuân Ả Rập lật đổ chế độ ở Tunisia và Ai Cập và làm dấy lên các cuộc biểu tình trên khắp Trung Đông, lan truyền như một hiện tượng truyền thông xã hội. “Nếu bạn muốn giải phóng một xã hội, tất cả những gì bạn cần là internet”, theo Wael Ghonim – một giám đốc Google tại Ai Cập – người đã thành lập nhóm Facebook chính hỗ trợ các nhà bất đồng chính kiến ở Cairo.

Tuy nhiên, không mất nhiều thời gian để Mùa xuân Ả Rập biến thành mùa đông, theo những cách đang trở nên quen thuộc với các nước phương Tây trong một vài năm tới. Trong vòng vài tuần sau khi Tổng thống Hosni Mubarak từ chức, Ghonim thấy các nhà hoạt động bắt đầu đối địch nhau. Phương tiện truyền thông xã hội đã khuếch đại bản năng xấu nhất của con người. Các nhà hoạt động xúc phạm bằng những từ ngữ thô tục hoặc tấn công các nhóm khác hay phản ứng lại sự phẫn nộ lại nhận được nhiều lượt thích và chia sẻ hơn. Điều đó khiến họ có nhiều ảnh hưởng hơn, mặt khác nó đã tạo ra sự mâu thuẫn với những người theo chủ nghĩa ôn hòa. Tại sao lại đăng những thứ mang tính chất hòa giải khi không ai trên Facebook đọc nó? Thay vào đó, hãy đăng một cái gì đó đầy tính đả kích mà hàng triệu người sẽ thấy. Ghonim bắt đầu trở nên chán nản. Các công cụ đã mang những người biểu tình lại với nhau, ông nói, và bây giờ lại đang chia rẽ họ.

Cuối cùng, Ai Cập đã bầu ra một chính phủ được điều hành bởi Tổ chức Anh em Hồi giáo. Sau đó vào năm 2013, quân đội đã tổ chức một cuộc đảo chính thành công. Ngay sau đó, Ghonim chuyển đến California, nơi anh cố gắng thiết lập một nền tảng truyền thông xã hội mang tính chất tìm hiểu lý do hơn là sự phẫn nộ. Nhưng quá khó để tách người dùng khỏi Twitter và Facebook, và dự án đã không kéo dài. Trong khi đó, chính phủ quân sự Ai Cập gần đây đã thông qua một đạo luật cho phép xóa sạch các nhà phê bình khỏi phương tiện truyền thông xã hội.

Tất nhiên, mọi thứ không chỉ trở nên tồi tệ ở Ai Cập và Trung Đông. Trong một thời gian ngắn, sự phấn khích xung quanh sự lan rộng của chủ nghĩa tự do và công nghệ đã biến thành một cuộc khủng hoảng niềm tin ở cả hai. Nhìn chung, số lượng các nền dân chủ tự do trên thế giới đã giảm liên tục trong một thập kỷ. Theo Freedom House, 71 quốc gia năm ngoái đã chứng kiến sự suy giảm về quyền và tự do chính trị của họ, chỉ có 35 quốc gia là cải tiến.

Trong khi cuộc khủng hoảng dân chủ có nhiều nguyên nhân, các nền tảng truyền thông xã hội dường như là thủ phạm chính. Làn sóng gần đây của các chính trị gia Đảng Cộng hòa và các phong trào chính trị theo chủ nghĩa bản địa bài ngoại như Donald Trump ở Hoa Kỳ; Brexit ở Anh; cánh hữu hồi sinh ở Đức, Ý hay khắp Đông Âu đã tiết lộ không chỉ sự bất mãn sâu sắc với các quy tắc và thể chế toàn cầu của nền dân chủ phương Tây, mà còn là bối cảnh phương tiện truyền thông tự động tưởng thưởng cho sự bất đồng chính kiến bằng các cú nhấp chuột. Các ý kiến chính trị đã trở nên phân cực hơn, con người trở nên bộ lạc hơn, và chủ nghĩa dân tộc đang tan rã.

Điều khiến chúng ta trở thành nơi chúng ta đang ở hiện tại: Thay vì cổ vũ cho cách các nền tảng xã hội truyền bá nền dân chủ, chúng ta đang bận đánh giá mức độ mà họ gặm mòn nó.

Vân Thùy

Lược dịch theo Nicholas Thompson and Ian Bremmer Busines, WIRED


Sau một năm ra đời, AIWS đã lan tỏa tới những trung tâm khoa học công nghệ, trung tâm chính trị, văn hóa hàng đầu của thế giới. Từ một nhóm học giả ở Đại học Harvard, AIWS đã tập hợp được những trí tuệ lớn, những tư tưởng tiến bộ, những tư duy mới của nhân loại để cùng nhau nhận diện những vấn đề nóng bỏng vừa hứa hẹn vừa thách thức mà sự phát triển của công nghệ Trí tuệ nhân tạo đang đặt ra. Từ một tầm nhìn xuyên thế kỉ, xuất phát từ một sứ mệnh cao cả, AIWS đã thành một lý tưởng cao đẹp, một con đường lớn quy tụ những trí tuệ xuất sắc, những tư tưởng tiên tiến, những tình cảm lớn đồng điệu trong khát vọng vĩ đại vì tương lai tốt đẹp của nhân loại.