(Tiếp theo P1, P2 P3)

Chiến Tranh Lạnh đã không thể tránh khỏi vào năm 1945. Hoa Kỳ và Liên Xô đã từng là đồng minh trong Thế chiến II. Nhưng sau đó, một loạt các lựa chọn và hoàn cảnh trong khoảng thời gian 5 năm đã đặt ra cuộc xung đột. Tương tự như vậy, chúng ta nhìn nhận được rằng không thể tránh khỏi việc cuộc cách mạng kỹ thuật số vốn đã thiên vị nền dân chủ. Và cũng không thể tránh khỏi việc AI ủng hộ chủ nghĩa độc đoán toàn cầu trước những bất lợi thường trực của chủ nghĩa tự do. Nếu kịch bản đó xảy ra, đó sẽ là do một loạt các lựa chọn và hoàn cảnh xô đẩy.

Trong Chiến tranh Lạnh ban đầu, hai kẻ thù tư tưởng đã tạo ra các khối địa chính trị dẫn đến không thể tương tác. Hoa Kỳ bị loại khỏi khối Xô Viết và ngược lại. Điều tương tự có thể dễ dàng xảy ra một lần nữa dẫn tới thảm họa. Một cuộc chiến tranh lạnh mới dần dần cô lập các ngành công nghệ Trung Quốc và Mỹ với nhau sẽ khiến Mỹ phải bỏ phần lớn nguồn tài nguyên mà hiện tại đang dựa vào để đổi mới: các công ty Mỹ phụ thuộc nhiều vào thị trường Trung Quốc vì lợi nhuận cùng khả năng kỹ thuật và phần mềm. Đồng thời, nó thực sự có thể tạo ra những loại nguy hiểm đang được cảnh báo: tăng nguy cơ một bên có thể gây bất ngờ cho bên kia bằng một bước đột phá chiến lược quyết định trong AI hoặc điện toán lượng tử.

Hiện tại, duy trì một mức độ cởi mở với Trung Quốc là cách bảo vệ tốt nhất chống lại sự phát triển của một khối công nghệ độc đoán. Tuy nhiên, đó không phải là cách mà các nhà lãnh đạo Mỹ đang hướng tới.

Chỉ hơn sáu tháng sau khi Donald Trump nhậm chức và dẫn chứng của ông về “cuộc tàn sát của người Mỹ”, cuộc tấn công của chính quyền Mỹ đã khởi động bằng một cuộc điều tra sâu rộng về các hoạt động thương mại của Trung Quốc và cáo buộc đánh cắp công nghệ Mỹ qua không gian mạng. Cuộc điều tra đó đã nảy sinh một cuộc chiến thương mại leo thang liên tục, với việc Mỹ đưa ra mức thuế đối với hàng tỷ USD hàng hóa Trung Quốc và hạn chế xuất khẩu và đầu tư mới đối với các công nghệ mà Trung Quốc coi là chìa khóa cho AI và tham vọng sản xuất đi trước của nước này.

Cuộc đối đầu phần nhiều là về thương mại. Chính quyền Trump đã đưa ra chính sách chính thức của Hoa Kỳ để bảo vệ cơ sở đổi mới an ninh quốc gia – viết tắt của Nhà Trắng cho công nghệ và tài năng hàng đầu của Mỹ – từ Trung Quốc và các nhà săn mồi kinh tế nước ngoài khác. Tháng 1/2018, Axios đã công khai một bài thuyết trình của Nhà Trắng bị rò rỉ, khuyến nghị Hoa Kỳ hợp tác với các đồng minh của mình để xây dựng mạng 5G loại trừ Trung Quốc nhằm ngăn chặn Bắc Kinh giành lấy đỉnh cao của lĩnh vực thông tin. Buổi thuyết trình này như cuộc đấu tranh của thế kỷ 21 để thống trị dữ liệu tương tự cuộc đua thời kỳ Thế chiến thứ hai để chế tạo bom nguyên tử. Sau đó vào tháng Tư, Bộ Thương mại Hoa Kỳ đã tấn công ZTE, một công ty thiết bị viễn thông hàng đầu của Trung Quốc đang chuẩn bị làm việc trên mạng 5G của Trung Quốc, với lệnh cấm 7 năm làm kinh doanh với các nhà cung cấp Mỹ. Bộ cho biết ZTE đã vi phạm các điều khoản của một giải pháp trừng phạt. (Hoa Kỳ sau đó đã dỡ bỏ lệnh cấm.)

Đối với an ninh Mỹ, viễn cảnh Trung Quốc có thể thống trị cả 5G và AI là một kịch bản ác mộng. Đồng thời, việc Washington chống lại tham vọng công nghệ của Trung Quốc leo thang đã khiến Tập Cân Bình càng quyết tâm hơn để tách đất nước của mình khỏi công nghệ phương Tây.

Đây là một triết lý rất khác với triết lý đã định hướng lĩnh vực công nghệ trong 30 năm qua, vốn ưa các chuỗi cung ứng phần cứng và phần mềm được bao bọc sâu sắc. Ngay trước khi ông Trump nhậm chức, Jack Ma, chủ tịch của Alibaba, đã cam kết tạo ra một triệu việc làm tại Hoa Kỳ. Đến tháng 9/2018, anh buộc phải thừa nhận rằng lời đề nghị đã tan thành mây khói.

Vấn đề toàn cầu về AI từ lâu đã diễn ra trong ba lĩnh vực: bộ phận nghiên cứu, tập đoàn và quân đội. Phấn đầu tiên luôn được đánh dấu bằng sự cởi mở và hợp tác; ở mức độ thấp hơn, phấn thứ hai cũng vậy. Các học giả tự do chia sẻ công việc của họ. Microsoft đã đào tạo nhiều nhà nghiên cứu AI giỏi nhất của Trung Quốc và giúp nuôi dưỡng nhiều công ty khởi nghiệp AI đầy triển vọng. Alibaba, Baidu và Tencent tuyển dụng các kỹ sư Mỹ tại các trung tâm nghiên cứu của họ ở Thung lũng Silicon và Seattle. Một đột phá do AI điều khiển ở Thượng Hải, cho biết, trong chẩn đoán bệnh thông qua các bản quét hình ảnh y tế chính xác hơn, có thể cứu sống người ở Shawnee. Nhưng mối quan tâm an ninh quốc gia có một cách để đè các cân nhắc thương mại. Để bây giờ, động lực chính trị dường như đang thúc đẩy các lĩnh vực công nghệ của hai nước tách biệt đến mức độ thậm chí sự hợp tác giữa các nhà nghiên cứu và tập đoàn có thể bị cản trở. Các bên có thể xác định rõ cuộc đấu tranh giữa dân chủ và độc tài diễn ra như thế nào.

Vân Thùy

Lược dịch theo Nicholas Thompson and Ian Bremmer Busines, WIRED


Những trăn trở về vấn đề ngăn ngừa những rủi ro, thiệt hại khi trí tuệ nhân tạo được ứng dụng ngày càng nhiều trong mọi lĩnh vực của đời sống xã hội, kể cả trong vận hành chính phủ cũng là mối bận tâm của Thống đốc Michael Dukakis và các giáo sư, nhà nghiên cứu tại Viện Michael Dukakis về Lãnh đạo và Sáng tạo (MDI). “Mối quan tâm của tôi là điều gì đang xảy ra với những công nghệ này và liệu chúng ta có sử dụng chúng vì lý do chính đáng hay không, cũng như đảm bảo chúng được kiểm soát trên toàn thế giới” theo ông Michael Dukakis, Chủ tịch MDI.